Medr/2026/24: Fframwaith Hunanwerthuso Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (VAWDASV) ar gyfer prifysgolion a darparwyr addysg uwch yng Nghymru

Cyflwyniad: Ynglŷn â’r Offeryn

1. Mae’r offeryn hwn wedi’i gynllunio i gynorthwyo prifysgolion yng Nghymru i nodi angen, i gynllunio a chyflawni ymyriadau sy’n anelu i atal ac ymateb i Drais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (VAWDASV) sy’n effeithio ar staff a myfyrwyr. Fe’i datblygwyd gan y Tîm Atal Trais, wedi’i seiliedu yn Iechyd Cyhoeddus Cymru, mewn cydweithrediad â phrifysgolion yng Nghymru, Llywodraeth Cymru a’r Tîm Glasbrint VAWDASV. Yn ychwanegol at hyn, mae’r Offeryn wedi cael ei ddatblygu i gyfeirio at amodau rheoleiddio a chyllido Medr, fel y nodir yn Neddf Addysg Drydyddol ac Ymchwil (Cymru) 2021 (ceir rhagor o fanylion am y Ddeddf yn adran Gefndir y ddogfen hon).

2. Bwriedir i’r offeryn ystyriaethau cynllunio gael ei ddefnyddio gan brifysgolion i ymgorffori dull iechyd cyhoeddus a phrifysgol gyfan o ddylunio a chyflwyno gweithgarwch sy’n anelu i fynd i’r afael â VAWDASV. Mae dull iechyd cyhoeddus yn rhoi’r flaenoriaeth i ymyrryd yn gynnar ac atal yn y lle cyntaf, ac yn canolbwyntio ar ddatblygu atebion sy’n seiliedig ar dystiolaeth, ac ar werthuso gweithgarwch i sicrhau bod yr effeithiau a ragwelwyd yn cael eu cyflawni ac effeithiau andwyol wedi’u lliniaru. Mae dull prifysgol gyfan yn cyd-fynd â dull iechyd cyhoeddus gan ei fod yn argymell y dylai pob agwedd ar leoliad prifysgol gydweithio i hyrwyddo a chefnogi pawb o fewn poblogaeth y brifysgol, gan sicrhau mynediad teg at wasanaethau ac ymatebion cyson i faterion waeth ymhle a sut y bydd rhywun yn ceisio neu’n derbyn arweiniad. Mae dull prifysgol gyfan hefyd yn pwysleisio’r angen i gydnabod amrywiaeth y boblogaeth o fyfyrwyr, gan gynnwys, ymhlith eraill, myfyrwyr rhyngwladol, myfyrwyr ar leoliad a myfyrwyr aeddfed a’r boblogaeth o staff, gan gynnwys staff gweinyddol, cyfadran a’r uwch arweinyddiaeth, er mwyn sicrhau’r mynediad teg at wasanaethau y cyfeirir ato uchod.

3. Gyda’r dulliau hyn mewn golwg, mae’r offeryn yn tywys defnyddwyr drwy’r ystyriaethau allweddol o ran yr hyn sydd angen ei gael mewn lleoliad prifysgol er mwyn cynllunio a chyflwyno gweithgarwch. Mae’r ystyriaethau hyn yn cynnwys ystyried polisïau a strategaethau presennol, deall data sydd ar gael y gellid eu defnyddio i nodi’r broblem/problemau a sefydlu sut i gyrraedd rhanddeiliaid allweddol o fewn fforymau neu sianeli presennol neu newydd.

4. Mae’r offeryn yn cynnwys set o egwyddorion er mwyn helpu i sicrhau dull cyson o gyflawni gweithgarwch sy’n anelu i atal VAWDASV neu ymateb i hynny ledled Cymru, gan gydnabod y tirlun y mae pob prifysgol yn gweithredu ynddo, sy’n unigryw ac yn aml yn amrywiol. Datblygwyd yr egwyddorion hyn ar y cyd â phrifysgolion Cymru ac maent wedi’u seilio ar egwyddorion Glasbrint VAWSASV Cymru, y Fframwaith Cymru sy’n Ystyriol o Drawma a’r Fframwaith Cymru Heb Drais.