Mae Llywodraeth Cymru wedi dyrannu’r cyllid ychwanegol hwn i Medr yn y flwyddyn ariannol 2025-26 i gefnogi cyflawni diwygiadau Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY). Bydd y cyllid ychwanegol yn cael ei dalu’n llawn mewn un rhandaliad ym mis Rhagfyr 2025.

Symiau ac amseriadau cyllid ychwanegol

Bydd y cyllid Cymorth Dysgu Ychwanegol o £3,200,000 yn cael ei ddyrannu i sefydliadau addysg bellach fel y dangosir yn y tabl isod.

Darparwr	Dyraniad cymorth dysgu ychwanegol gwreiddiol 2025/26	Dyraniad ychwanegol	Cyfanswm dyraniad cymorth dysgu ychwanegol newydd 2025/26
Addysg Oedolion Cymru	£317,838.00	£60,754.00	£378,592.00
Coleg Pen-y-bont ar Ogwr	£853,917.00	£163,224.00	£1,017,141.00
Coleg Caerdydd a’r Fro	£2,087,311.00	£398,984.00	£2,486,295.00
Coleg Cambria	£2,048,807.00	£391,624.00	£2,440,431.00
Coleg Gwent	£2,391,060.00	£457,045.00	£2,848,105.00
Coleg Sir Gâr	£1,096,836.00	£209,658.00	£1,306,494.00
Coleg y Cymoedd	£1,786,653.00	£341,514.00	£2,128,167.00
Coleg Gŵyr Abertawe	£1,456,919.00	£278,486.00	£1,735,405.00
Grŵp Llandrillo Menai	£1,843,225.00	£352,328.00	£2,195,553.00
Grŵp NPTC	£1,266,609.00	£242,109.00	£1,508,718.00
Coleg Sir Benfro	£660,133.00	£126,183.00	£786,316.00
Coleg Catholig Dewi Sant	£388,613.00	£74,283.00	£462,896.00
Y Coleg Merthyr Tudful	£543,079.00	£103,808.00	£646,887.00
	£16,741,000.00	£3,200,000.00	£19,941,000.00

Mae’r cyllid hwn yn ymwneud â’r cyfnod rhwng 1 Awst 2025 a 31 Gorffennaf 2026. Bydd y cyllid ychwanegol hwn yn cael ei dalu’n llawn mewn un rhandaliad ym mis Rhagfyr 2025.

Am ragor o wybodaeth am sut y gellir gwario cyllid, gan gynnwys newidiadau oherwydd cronfeydd ychwanegol, gweler y canllawiau a gyhoeddwyd ar ein gwefan.

Eleni dyfarnwyd Gwobr Efydd Siarter Cydraddoldeb Hiliol AU Ymlaen i brifysgolion yng Nghymru. Mae’r cyflawniad hwn, a anogwyd yng Nghynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol Llywodraeth Cymru yn dangos ymrwymiad ein sector addysg uwch i ddod yn brifysgolion gwrth-hiliol. Roedd cyflawni’r Siarter yn gydnabyddiaeth bwysig o’r gwaith y mae prifysgolion wedi’i wneud hyd yma, ac mae’n creu’r sylfaen ar gyfer y camau nesaf. Er mwyn llwyddo i ennill y Siarter, roedd yn rhaid i brifysgolion sicrhau ymagwedd sefydliad cyfan wedi’i llywio gan dystiolaeth, data a lleisiau staff a myfyrwyr â phrofiad bywyd. Drwy ddeall profiadau staff a myfyrwyr, mae prifysgolion wedi gallu adeiladu’n well ar eu gwaith presennol i wneud prifysgolion yn fannau diogel a chynhwysol i ddysgu, gweithio a byw ynddynt.

Cyflawnodd yr wyth prifysgol y siarter yn yr amser cyflymaf a welwyd hyd yma, gyda chefnogaeth ariannol gan Medr. Roedd y cyllid yn galluogi prifysgolion i wneud cynnydd cyflym tuag at ymdrin â gwrth-hiliaeth, yn unol â disgwyliadau gwrth-hiliaeth Llywodraeth Cymru. Mae’r camau yn canolbwyntio’n glir ar rwystrau i recriwtio, arweinyddiaeth, dyrchafiad a chyfraddau cadw. Mae’r conglfeini hyn yn rhan bwysig o gyflawni er budd cenedlaethau o fyfyrwyr y dyfodol ac i greu Cymru sy’n fwy cyfartal.

A beth sydd wedi newid?

Mae’r siarter yn gydnabyddiaeth o ymrwymiad prifysgolion i fynd i’r afael â hiliaeth. Nid yw siarteri yn nod ynddynt eu hunain. Yn hytrach, maent yn cadarnhau bwriadau sydd wedi’u cefnogi gan gynlluniau gweithredu y mae’n rhaid eu cyflawni yn rhan o’r garreg filltir adolygu nesaf.

Drwy ddefnyddio safbwynt gwrth-hiliol, fel y cynghorir drwy’r Siarter, caiff systemau llywodraethu a rheoli eu herio i fodloni disgwyliadau, i nodi a chraffu ar wahaniaethau, i goladu data ac asesu anghenion cymorth staff a myfyrwyr o gefndiroedd Du, Asiaidd a lleiafrifol ethnig. Mae’r ymagwedd prifysgol gyfan hon yn ail gadarnhau bod gan bawb ran i’w chwarae er mwyn sicrhau Cymru gyfartal.

Beth nesaf?

Mae Medr wedi ymrwymo i gefnogi’r sector addysg drydyddol ar ei daith tuag at wrth-hiliaeth. Rydym yn croesawu ymrwymiad parhaus darparwyr y sector trydyddol i fynd i’r afael â gwrth-hiliaeth a’u cyfraniad at Gynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol Llywodraeth Cymru. Mae Medr, sy’n goruchwylio addysg drydyddol yn ymgynghori ar ei amodau rheoleiddio newydd, gan gynnwys yr agweddau ynddynt sy’n berthnasol i gyfle cyfartal, lles staff a dysgwyr a llais y dysgwr. Byddwn yn parhau i sicrhau bod y sector addysg drydyddol yn chwarae ei ran yn llawn er mwyn bodloni disgwyliadau Llywodraeth Cymru i greu Cymru Wrth-hiliol erbyn 2030.

Cyflwyniad

1. Mae’r cyhoeddiad hwn yn nodi ein bwriadau yn 2025/26 i ddyrannu:

• £2,350,000 o gyllid i brifysgolion er mwyn rhoi strategaethau llesiant ac iechyd ar waith (prifysgolion yn unig);
• £2,000,000 o gyllid ychwanegol ar gyfer cymorth llesiant ac iechyd i ddysgwyr (prifysgolion a Darparwyr Addysg Bellach sy’n cael cyllid Addysg Uwch yn uniongyrchol gan Medr);
• Swm ychwanegol o £400,000 er mwyn cefnogi mentrau llesiant emosiynol a meddyliol ar gyfer staff a myfyrwyr addysg uwch ar lefel genedlaethol; 
• Cyllid llesiant ac iechyd ychwanegol er mwyn cefnogi prosiectau addysg bellach ac uwch ar y cyd.

2. Mae dyletswydd strategol ar Medr i hyrwyddo cyfle cyfartal mewn addysg drydyddol a bydd yn cyflwyno amod cofrestru sy’n ymwneud â lles staff a myfyrwyr/dysgwyr. Noda Bil Addysg Drydyddol ac Ymchwil (Cymru): Memorandwm Esboniadol:

‘Bydd yr amodau cychwynnol a pharhaus yn ymwneud â chefnogaeth ar gyfer a hyrwyddo lles myfyrwyr a staff yn cyflwyno gofynion rheoleiddiol newydd i ddarparwyr y rhagwelwyd y byddent yn cwmpasu materion fel iechyd meddwl, llesiant a diogelwch dysgwyr a staff yn y darparwr. Bydd yn ofynnol i’r Comisiwn nodi a chyhoeddi gofynion y mae’n rhaid i ddarparwyr cofrestredig eu bodloni o ran eu trefniadau mewn perthynas â’r amodau cychwynnol a pharhaus. O ran lles myfyrwyr a staff, rhagwelir y byddai’r ‘trefniadau’ yn cynnwys polisïau, gweithdrefnau a gwasanaethau cymorth ar gyfer llesiant a diogelwch myfyrwyr a staff. Yn y cyd-destun hwn, mae ‘llesiant’ yn golygu llesiant emosiynol ac iechyd meddwl. Mae ‘diogelwch’ yn golygu rhyddid rhag niwed gan gynnwys aflonyddu, camymddwyn, trais (gan gynnwys trais rhywiol), a throseddau casineb.’

3. Yn 2024, cyhoeddodd Gweinidogion Cymru eu datganiad o flaenoriaethau strategol ar gyfer addysg drydyddol ac ymchwil ac arloesi sy’n cynnwys blaenoriaeth i Medr greu fframwaith cyffredin ar gyfer cymorth iechyd meddwl a llesiant ar draws addysg drydyddol.

4. Ym mis Mawrth 2025, cyhoeddodd Medr ei Gynllun Strategol ar gyfer 2025-30 ac ym mis Mehefin 2025 cyhoeddodd ei gynllun gweithredol ar gyfer blwyddyn ariannol 2025-26.

5. Mae’r Cynllun Strategol yn cynnwys ymrwymiad sylfaenol i Medr ddatblygu fframwaith cyffredin ar gyfer iechyd meddwl a llesiant erbyn 1 Awst 2026, a fydd yn cadarnhau cyfle cyfartal ac a gaiff ei atgyfnerthu gan amodau rheoleiddio i gefnogi lles staff a dysgwyr.

Llesiant ac iechyd emosiynol a meddyliol addysg uwch, gan gynnwys polisi iechyd meddwl, diweddariad a’n disgwyliadau sy’n deillio ohonynt

6. Ym mis Ebrill 2025, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ei Strategaeth iechyd meddwl a llesiant meddyliol 2025 i 2035. Mae Medr yn disgwyl i’r holl ddarparwyr addysg uwch ystyried y strategaeth iechyd meddwl a llesiant meddyliol genedlaethol wrth ddatblygu a diwygio eu strategaethau llesiant ac iechyd, eu dulliau atal hunanladdiad a hunan-niweidio a’u polisïau llesiant, a chynnwys camau gweithredu cysylltiedig yn eu cynlluniau gweithredu ar gyfer 2025/26 lle bo hynny’n briodol.

7. Ym mis Ebrill 2025, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru Strategaeth Atal Hunanladdiad a Hunan-niweidio Cymru. Mae Medr yn annog pob darparwr addysg uwch i gymryd rhan yn y Gymuned Ymarfer Atal Hunanladdiad a Hunan-niweidio a chyfrannu ati.

Llesiant emosiynol a meddyliol, ac ystyriaethau ehangach sy’n ymwneud â chydraddoldeb a chroestoriadedd

8. Rydym yn disgwyl i ddarparwyr ystyried effeithiau croestoriadol ar lesiant emosiynol a meddyliol dysgwyr a staff. Felly, dylai darparwyr ystyried sut mae’r cyllid iechyd meddwl a llesiant yn cyfrannu at y cynlluniau cydraddoldeb canlynol y mae Llywodraeth Cymru wedi’u cyhoeddi:

• Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol;
• Cynllun Gweithredu LHDTC+ Cymru;
• Trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol: strategaeth 2022 i 2026 a’r ddogfen gysylltiedig Trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol: cynllun gweithredu lefel uchel y glasbrint;
• Cynllun Hawliau Pobl Anabl: 2025 i 2035 sy’n destun ymgynghoriad ar hyn o bryd.
  Er nad yw’r Cynllun Hawliau Pobl Anabl drafft wedi’i gymeradwyo’n derfynol eto, rydym yn annog darparwyr i ystyried ei flaenoriaethau a’i egwyddorion arfaethedig, lle bo hynny’n briodol.

9. Rhaid i ddarparwyr addysg uwch ddefnyddio canfyddiadau a chasgliad yr asesiadau o’r effaith ar gydraddoldeb i lywio cynlluniau, polisïau a gweithdrefnau er mwyn dangos bod camau gweithredu’n seiliedig ar dystiolaeth.

Cyllid ar gyfer strategaethau llesiant ac iechyd a chyllid ar gyfer cynlluniau gweithredu 2025/26 (£2,300,000 i brifysgolion yn unig)

10. Rydym yn disgwyl i gynlluniau gweithredu yn 2025/26 barhau i ddilyn ‘dull prifysgol gyfan’, gan helpu i ddiwallu anghenion staff a myfyrwyr ac ystyried pob agwedd ar fywyd prifysgol, gan gynnwys bywyd cymdeithasol a gwaith. Os bydd prifysgolion yn dewis ariannu gweithgareddau a gwasanaethau llesiant ac iechyd, gan gynnwys iechyd meddwl, gan ddefnyddio cyllid o ffynonellau heblaw Medr, dylech gynnwys y gweithgareddau a’r gwasanaethau hyn a ffynonellau’r cyllid yn y cynlluniau.

11. Yn 2025/26, rhaid i bob prifysgol adolygu ei dull strategol o atal hunanladdiad a rhoi cam(au) lliniaru ar waith yn ei chynllun gweithredu Diogelu rhag Hunanladdiad.

12. Dylai darparwyr ystyried y canllawiau ar atal hunanladdiad sydd wedi’u lanlwytho i gymuned ymarfer atal hunanladdiad addysg uwch ac addysg bellach Padlet. Dylent hefyd ystyried y goblygiadau yn sgil yr Adolygiad Cenedlaethol o Hunanladdiadau Ymhlith Myfyrwyr Addysg Uwch ac ystyried camau gweithredu sy’n mynd i’r afael â’r argymhellion.

13. Dylai cynlluniau gweithredu ar gyfer 2025/26 ystyried dyraniadau cyllid y brifysgol ar gyfer 2025/26 (£2,300,000 ar gyfer strategaethau a £2m o gyllid ychwanegol) ac unrhyw adnoddau ychwanegol a ddarperir o ffynonellau heblaw Medr a chynnwys:

1. amcanion/bwriadau strategaeth llesiant ac iechyd, gan gynnwys iechyd meddwl, a gaiff eu blaenoriaethu yn 2025/26;
2. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau ar gyfer yr amcanion/bwriadau, gan gynnwys dyddiadau ar gyfer sefydlu a/neu gwblhau gweithgareddau, gwasanaethau ac adnoddau sy’n newydd neu’n parhau;
3. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau a ddarperir yn ddwyieithog a/neu ar wahân yn Gymraeg;
4. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau gan gynnwys dysgwyr mewn sefydliadau breiniol/partner;
5. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau ar gyfer dysgwyr ôl-raddedig;
6. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau ar gyfer dysgwyr rhyngwladol;
7. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau er mwyn sicrhau llesiant ac iechyd staff a dysgwyr, gan gynnwys effeithiau ar iechyd yn sgil aflonyddu, casineb a chamymddwyn a thrais rhywiol, waeth beth fo hunaniaeth yr unigolion dan sylw;
8. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau a ddarperir yn benodol i staff a dysgwyr â nodweddion gwarchodedig, neu roi gwybodaeth am gefnogi staff a dysgwyr o’r fath;
9. estyn, gwella neu ddarparu cymhorthdal ar gyfer cynhyrchion urddas mislif a hylendid personol a/neu wasanaethau golchi dillad i fyfyrwyr;
10. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau sy’n ystyried canfyddiadau ac argymhellion hunanasesu adroddiad Stepchange: mentally healthy universities Universities UK (UUK);
11. camau gweithredu amlwg i fynd i’r afael â bylchau, blaenoriaethau neu argymhellion a nodwyd o ganlyniad i adolygiad y brifysgol gan ddefnyddio adnodd hunanasesu UUK;
12. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau sy’n ystyried Fframwaith Diogelu rhag Hunanladdiad a chanllawiau ategol Universities UK (UUK);
13. cadarnhad o’r ffordd y caiff cynnydd tuag at gyflawni’r cynllun gweithredu ei fonitro a’i fesur;
14. esboniad o’r ffordd y mae amrywiaeth gynrychiadol o fyfyrwyr, staff a phartïon â diddordeb wedi bod yn rhan o’r broses o ddatblygu’r cynllun;
15. esboniad o’r ffordd y mae canfyddiadau asesiadau effaith wedi llywio’r amcanion/bwriadau, gweithgareddau a gwasanaethau i’w cyflawni;
16. esboniad o’r ffordd yr adroddir ar drefniadau monitro ac adolygu’r cynllun gweithredu i strwythurau llywodraethu’r brifysgol a thrwyddynt.

Cyllid llesiant ac iechyd ychwanegol er mwyn cefnogi dysgwyr yn 2025/26 (£2m i brifysgolion a ddarparwyr addysg bellach sy’n cynnig addysg uwch)

14. Gellir defnyddio’r cyllid ar gyfer gweithgareddau sy’n adlewyrchu blaenoriaethau pob sefydliad unigol, yn seiliedig ar ei bolisïau ei hun a’r anghenion cymorth sydd wedi’u nodi ar gyfer ei ddysgwyr, ar sail ei ddata a’i dystiolaeth ei hun.

15. Gall cymorth ariannol gynnwys:

1. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau llesiant ac iechyd, gan gynnwys iechyd meddwl, ar gyfer dysgwyr;
2. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau a ddarperir yn ddwyieithog a/neu ar wahân yn Gymraeg;
3. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau gan gynnwys dysgwyr mewn sefydliadau breiniol/partner;
4. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau ar gyfer dysgwyr ôl-raddedig; 
5. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau ar gyfer dysgwyr rhyngwladol;
6. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau er mwyn sicrhau llesiant ac iechyd dysgwyr, gan gynnwys effeithiau ar iechyd yn sgil aflonyddu, casineb a chamymddwyn a thrais rhywiol, waeth beth fo hunaniaeth yr unigolion dan sylw;
7. gweithgareddau, gwasanaethau, hyfforddiant ac adnoddau a ddarperir yn benodol i ddysgwyr â nodweddion gwarchodedig, neu roi gwybodaeth am gefnogi dysgwyr o’r fath.

16. Rhaid i brifysgolion a cholegau sicrhau bod cymorth i ddysgwyr yn seiliedig ar asesiadau o’r effaith ar gydraddoldeb.

17. Rydym yn annog prifysgolion a cholegau’n gryf, gan weithio gyda’u Hundebau Myfyrwyr neu gorff cyfatebol. Dylai’r holl ddysgwyr, gan gynnwys dysgwyr ôl-radd a rhyngwladol, gael eu hystyried ar gyfer cymorth, yn amodol ar angen.

Prosiect(au) addysg uwch cenedlaethol

18. Yn 2025/26, bydd Medr yn dyrannu swm ychwanegol o £400,000 i sefydliadau addysg uwch er mwyn cefnogi mentrau llesiant emosiynol a meddyliol ar gyfer staff a dysgwyr addysg uwch ar lefel genedlaethol. Bydd Medr yn ymgysylltu â’r sector er mwyn penderfynu pa brosiect(au) cenedlaethol a ddatblygir ymhellach.

Cyllid ychwanegol ar gyfer addysg bellach ac uwch yn 2025/26

19. Yn 2025/26, rhoddodd Llywodraeth Cymru gyllid ychwanegol i Medr er mwyn cefnogi darparwyr addysg bellach ac uwch. Mae Medr yn bwriadu dyrannu £350,000 i brifysgolion drwy gyllid fformiwla fel y nodir ym mharagraffau 10 a 13 ac ariannu’r prosiectau addysg bellach ac uwch cenedlaethol canlynol:

• Parhau i ariannu rhaglen y bartneriaeth genedlaethol iechyd meddwl myfyrwyr a arweinir gan Brifysgol Caerdydd ac adeiladu ar waith peilot a ariannwyd yn wreiddiol gan HEFCW a Llywodraeth Cymru. Yn 2025/26, mae Medr yn darparu cyllid er mwyn parhau i helpu i ddatblygu ateb storio data, parhau i gyflwyno mynegai difrifoldeb iechyd meddwl, archwilio a datblygu protocolau rhannu gwybodaeth a chynnal gwerthusiad allanol o’r rhaglen (£950,000).
• Myf.Cymru a arweinir gan Brifysgol Bangor er mwyn darparu adnoddau llesiant dysgwyr a rhwydwaith ymarferwyr Cymraeg ar gyfer addysg bellach ac uwch (£150,000).

Dyraniadau cyllid prifysgolion a darparwyr addysg bellach sy’n cael cyllid addysg uwch yn uniongyrchol gan Medr

Prifysgolion

20. Caiff y cyllid ar gyfer strategaethau a chynlluniau gweithredu llesiant ac iechyd, gan gynnwys iechyd meddwl, yn 2025/26 ei ddyrannu mewn un taliad, yn seiliedig ar niferoedd myfyrwyr, fel y nodir yn Atodiad A.

21. Caiff y cyllid llesiant ac iechyd ychwanegol er mwyn cefnogi dysgwyr yn 2025/26 ei ddyrannu mewn un taliad, yn seiliedig ar niferoedd dysgwyr, fel y nodir yn Atodiad B.

22. Yn 2025/26, byddwn yn dyrannu cyllid Atodiad A ac Atodiad B mewn taliad un gyfran ym mis Rhagfyr 2025 yn amodol ar y canlynol:

• cyflwyno cynlluniau gweithredu llesiant ac iechyd, gan gynnwys iechyd meddwl, 2025/26 (gweler y templed yn Atodiad C ac Atodiad C1). Y dyddiad cau ar gyfer cyflwyno’r rhain yw 1 Rhagfyr 2025.

23. Rydym yn disgwyl i brifysgolion reoli a gwario eu dyraniadau ar gyfer 2025/26 yn llawn yn ystod y flwyddyn.

24. Byddwn yn adhawlio unrhyw danwariant heb ei ymrwymo ar ddiwedd 2025/26, oni fydd amgylchiadau eithriadol, a byddwn yn adhawlio cyllid yn y dyfodol neu’n ei gadw’n ôl os bydd adroddiadau anfoddhaol neu gyfyngedig yn erbyn ein gofynion monitro.

Darparwyr addysg bellach sy’n cael cyllid addysg uwch yn uniongyrchol gan Medr

25. Caiff y cyllid llesiant ac iechyd ychwanegol er mwyn cefnogi dysgwyr yn 2025/26 ei ddyrannu mewn un taliad, yn seiliedig ar niferoedd dysgwyr, fel y nodir yn Atodiad B.

26. Yn 2025/26, byddwn yn dyrannu cyllid Atodiad B mewn taliad un gyfran ym mis Rhagfyr 2025 yn amodol ar y canlynol:

• cyflwyno cynlluniau gweithredu 2025/26 ar gyfer cyllid llesiant ac iechyd ychwanegol er mwyn cefnogi dysgwyr (gweler y templed yn Atodiad D). Y dyddiad cau ar gyfer cyflwyno’r rhain yw 1 Rhagfyr 2025.

27. Rydym yn disgwyl i ddarparwyr addysg bellach sy’n cael cyllid addysg uwch yn uniongyrchol gan Medr reoli a gwario eu dyraniadau ar gyfer 2025/26 yn llawn yn ystod y flwyddyn.

28. Byddwn yn adhawlio unrhyw danwariant heb ei ymrwymo ar ddiwedd 2025/26, oni fydd amgylchiadau eithriadol, a byddwn yn adhawlio cyllid yn y dyfodol neu’n ei gadw’n ôl os bydd adroddiadau anfoddhaol neu gyfyngedig yn erbyn ein gofynion monitro.

Monitro prifysgolion a ddarparwyr addysg bellach sy’n cael cyllid addysg uwch yn uniongyrchol gan Medr

29. Caiff templedi monitro cyllid llesiant ac iechyd eu dosbarthu ym mis Tachwedd 2025.

Amserlen

30. Mae Tabl 1 isod yn nodi’r dyddiadau cau i brifysgolion a ddarparwyr addysg bellach sy’n cael cyllid addysg uwch yn uniongyrchol gan Medr ar gyfer cyflwyno ac adrodd.

Tabl 1

Gofynion cyflwyno ac adrodd	Dyddiad cyflwyno
Cyhoeddi canllawiau	Tachwedd 2025
Dyddiad cau ar gyfer cyflwyno cynllun gweithredu 2025/26 ar gyfer llesiant ac iechyd, gan gynnwys iechyd meddwl	01 Rhagfyr2025
Dyddiad cau ar gyfer cyflwyno cynllun gweithredu 2025/26 ar gyfer cyllid llesiant ac iechyd ychwanegol er mwyn cefnogi dysgwyr	01 Rhagfyr2025
Taliad untro	Rhagfyr2025
Cyflwyno adroddiad monitro terfynol	01 Gorffennaf 2026

Further information / responses to

31. I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â Ryan Stokes ([email protected]).

32. Dylid cyflwyno ymatebion i [email protected].

Asesu effaith ein polisïau

33. Rydym wedi diweddaru ein hasesiad effaith parhaus i ystyried cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant. Gwnaethom hefyd ystyried effaith polisïau ar y Gymraeg a darpariaeth Gymraeg yn y sector addysg drydyddol yng Nghymru, a’r effeithiau posibl ar y nodau sydd yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015.

34. Mae canfyddiadau ein hasesiad effaith yn cynnwys:

• canfod effeithiau cadarnhaol tebygol ar y nodweddion gwarchodedig canlynol: oedran, anabledd, ailbennu rhywedd, beichiogrwydd a mamolaeth, hil, crefydd neu gred, rhyw, a chyfeiriadedd rhywiol. Ni chanfuwyd dim effeithiau negyddol.
• cadarnhau bod y cyllid yn cefnogi pump o’r saith nod llesiant ac yn ystyried y pum ffordd o weithio sydd yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.
• nodi bod y cyllid a’r trefniadau monitro yn ceisio cael effaith gadarnhaol ar y Gymraeg.

Ar hyn o bryd mae Medr yn ymgynghori ar system reoleiddio newydd, gan gynnwys Cod Ymgysylltu â Dysgwyr newydd sy’n anelu i gynorthwyo darparwyr a Medr i roi’r prif sylw i anghenion dysgwyr o fewn y sector addysg drydyddol.

Pam mae ymgysylltu â dysgwyr yn bwysig

I ddibenion y Cod, mae ‘ymgysylltu â dysgwyr’ yn cyfeirio at y cyfleoedd i ddysgwyr gymryd rhan ym mhroses benderfynu eu darparwyr. Mae dyletswydd statudol ar Medr i baratoi Cod Ymgysylltu â Dysgwyr, i fonitro cydymffurfiaeth darparwyr â’r Cod, ac i adrodd ar ei effeithiolrwydd.

Bydd ymgysylltu’n effeithiol â dysgwyr wrth wneud penderfyniadau yn creu buddion i ddysgwyr presennol a dysgwyr y dyfodol, i ddarparwyr ac i’r sector addysg drydyddol yng Nghymru. Gall dysgwyr ddatblygu sgiliau a gwella eu profiadau, gall darparwyr wella eu dealltwriaeth o anghenion dysgwyr ac adlewyrchu hynny yn eu darpariaeth, ac fel rheoleiddiwr gall Medr ymateb i safbwyntiau dysgwyr drwy ein penderfyniadau strategol.

Dyma weledigaeth y Cod ar gyfer ymgysylltu â dysgwyr, wedi’i chyfleu mewn modd sy’n ganolog i’r dysgwr:

Fel dysgwyr, ni sydd wrth wraidd addysg drydyddol ac ymchwil yng Nghymru. Rydym yn cael cyfleoedd, fel unigolion a chyda’n cymheiriaid, i gymryd rhan mewn penderfyniadau sy’n gwella ac yn effeithio ar ein profiadau dysgu, a phrofiadau dysgu dysgwyr y dyfodol. Mae ein lleisiau’n bwysig drwy gydol ein teithiau dysgu, os ydym yn dechrau cwrs, yn symud ymlaen i gyfleoedd newydd neu’n gwneud cynnydd yn ein gyrfaoedd.

Beth yw’r Cod Ymgysylltu â Dysgwyr?

Mae’r Cod Ymgysylltu â Dysgwyr wedi’i seilio ar gyfres o egwyddorion cyffredin a gynhyrchwyd ar y cyd â’r dysgwyr. Ei nod yw sicrhau bod buddiannau dysgwyr yn cael eu cynrychioli, eu bod yn cael y cyfle i fynegi barn wrth ddarparwyr am yr addysg a’r hyfforddiant y maent yn ei dderbyn, a’u bod yn gallu cymryd rhan ym mhenderfyniadau eu darparydd. Gallai hyn ddigwydd drwy strwythurau ffurfiol fel undebau myfyrwyr, neu fel unigolion.

Datblygwyd y Cod yn unol â dyletswyddau statudol Medr o dan Ddeddf Addysg Drydyddol ac Ymchwil (Cymru) 2022 (y Ddeddf). Mae’r Ddeddf hefyd yn nodi y bydd y Cod hefyd yn berthnasol i bob rhan o’r sector addysg drydyddol:

• addysg bellach
• addysg uwch
• prentisiaethau
• dysgu oedolion yn y gymuned
• y chweched dosbarth mewn ysgolion a gynhelir gan yr awdurdod lleol.

Mae’r Cod wedi’i ddatblygu yn rhan o waith ehangach ar system reoleiddio newydd Medr. Bydd yn berthnasol i ddarparwyr sydd wedi’u cofrestru a’u cyllido drwy amodau’r fframwaith rheoleiddio ac i’r chweched dosbarth fel dyletswydd statudol, ac mae hyn hefyd wedi’i nodi yn y Ddeddf.

Sut mae’r drafft wedi cael ei ddatblygu

Mae Medr wedi cydweithio â rhanddeiliaid y sector, gan gynnwys dysgwyr, staff darparwyr a grwpiau cynrychioliadol i ddatblygu’r Cod Ymgysylltu â Dysgwyr. Drwy gyfres o drafodaethau, gweithdai a chyfleoedd i roi adborth, mae rhanddeiliaid wedi llywio datblygiad y Cod ar bob cam. Dyma sut rydym wedi ymgorffori’r adborth cynnar hwnnw gan y sector yn y drafft hwn a pham mae parhau â’r ddeialog i lywio datblygiadau i’r Cod yn y dyfodol mor bwysig:

Dull sy’n seiliedig ar egwyddorion

• Mae rhanddeiliaid yn gwerthfawrogi’r defnydd o egwyddorion clir a phwyslais ar effaith ymgysylltu â dysgwyr, gan gydnabod amrywiaeth y mecanweithiau ymgysylltu ar draws y sector a sbarduno gwelliant parhaus mewn arfer effeithiol.
• Arweiniodd adborth at addasu’r egwyddorion fel eu bod o safbwynt y dysgwr, gan ganolbwyntio ar eu profiad o gymryd rhan mewn penderfyniadau.
• Nid oedd drafftiau cynnar yr egwyddorion yn ddigon eglur i lawer o randdeiliaid. Rydym wedi gweithio gyda’r sector i symleiddio’r iaith a ddefnyddir ac i roi ffocws clir i bob egwyddor.

Adlewyrchu amrywiaeth y sector

• Drwy weithio gyda rhanddeiliaid y sector i ddatblygu’r Cod, rydym wedi gallu cynnwys gwybodaeth gyd-destunol ac enghreifftiau i adlewyrchu gwahanol rannau o’r sector addysg drydyddol.
• Rydym wedi ymrwymo i ychwanegu rhagor o enghreifftiau, gan gynnwys ar ôl cyhoeddi’r Cod, pan fyddwn yn dechrau rhannu astudiaethau achos o bob cwr o Gymru.
• Mae rhai rhannau o’r sector wedi sefydlu mecanweithiau ymgysylltu â dysgwyr yr hoffent eu gweld yn cael eu hadlewyrchu yng ngofynion y Cod. Ar ôl penderfynu peidio â rhagnodi arferion ond, yn hytrach, egwyddorion, nid ydym wedi cynnwys yr elfennau hyn fel gofynion.
• Rydym wedi ymrwymo i weithio gyda rhanddeiliaid y sector i ddiweddaru neu ddatblygu canllawiau lle gall Medr fabwysiadu dull mwy rhagnodol, ac i ariannu partneriaid i ddatblygu canllawiau a gwybodaeth arfer da ar gyfer y sector a fydd yn cyd-fynd â’r Cod.

Monitro a thystiolaeth

• Gan adlewyrchu’r ymatebion i ymgynghoriad rheoleiddiol cyntaf Medr, mae ein dull o fonitro cydymffurfiaeth â’r Cod yn anelu i leihau’r baich a defnyddio tystiolaeth sy’n bodoli eisoes lle bynnag y bo modd.
• Ein bwriad yw defnyddio tystiolaeth sydd eisoes ar gael i Medr i ategu ffurflenni blynyddol gan bob darparydd.
• Drwy’r ymgynghoriad hwn a’r ddeialog barhaus, rydym yn arbennig o awyddus i greu darlun o’r dystiolaeth a geir eisoes y gellir ei rhannu â Medr er mwyn monitro cydymffurfiaeth â’r Cod.

Sut i ddweud eich dweud

Rydym yn eich annog i ddarllen y drafft Cod Ymgysylltu â Dysgwyr ac yn gwahodd ymatebion i gwestiynau’r ymgynghoriad cysylltiedig drwy ein harolwg ar-lein. Mae’r llwybr ymgynghori ffurfiol hwn ar agor tan 17 Rhagfyr 2025.

Rydym yn gwerthfawrogi eich adborth i’n helpu i ddatblygu’r Cod er mwyn sicrhau bod yr holl ddysgwyr mewn addysg drydyddol yng Nghymru yn cael cyfleoedd effeithiol i gymryd rhan ym mhenderfyniadau eu darparydd.

Yn ystod y cyfnod ymgynghori byddwn hefyd yn cynnal digwyddiadau a fydd yn rhoi cyfle i glywed ein staff yn trafod datblygiad y system reoleiddio newydd, a’r cwestiynau allweddol a ofynnir i bob darparydd a rhanddeiliad.

Rhestr lawn o ddigwyddiadau

Digwyddiadau Cod Ymgysylltu â Dysgwyr:

01 Rhagfyr 2025: 10:00–11:00	Ymgynghoriad rheoleiddio Medr: Cod Ymgysylltu â Dysgwyr
02 Rhagfyr 2025: 13:00–14:30	Digwyddiad ymgynghoriad 1 i awdurdodau lleol ac ysgolion a gynhelir mewn perthynas â darpariaeth chweched dosbarth
08 Rhagfyr 2025: 12:30–14:00	Digwyddiad ymgynghoriad 2 i awdurdodau lleol ac ysgolion a gynhelir mewn perthynas â darpariaeth chweched dosbarth

Diolch am ymgysylltu â datblygiad y Cod. Os hoffech drafod y Cod Ymgysylltu â Dysgwyr ymhellach, anfonwch e-bost i [email protected].

Symiau ac amseriadau’r cyllid ychwanegol

Bydd dyraniad Dysgu Seiliedig-ar-Waith o £272,559.47 yn cael ei roi i Ddeiliaid Contract Prentisiaeth (ACH) i ddarparu cyrsiau Microgymwysterau byrion ar gyfer prentisiaid presennol fel a ddangosir yn y tabl isod. Cytunwyd ar y dyraniadau yn dilyn proses mynegi diddordeb a roddwyd ar waith gan Medr.

Deiliad Contract Prentisiaeth	Cyfraniad ar gyfer darparu cyrsiau Microgymwysterau
Associated Community Training Ltd	£10,000.00
B-wbl Coleg Sir Benfro	£66,360.00
Coleg Caerdydd a’r Fro	£43,330.00
Coleg Cambria	£18,352.40
Coleg Gŵyr Abertawe	£41,805.00
Grŵp Llandrillo Menai	£53,487.07
Academi Sgiliau Cymru yng Ngrŵp Colegau CNPT	£39,225.00
Cyfanswm	£272,559.47

Gofynion allweddol a chymhwystra

Mae’r cyllid hwn yn ymwneud â’r cyfnod rhwng 21 Hydref 2025 a 31 Mawrth 2026. Bydd y cyllid ychwanegol hwn yn cael ei dalu’n fisol yn ôl-ddyledus a bydd yn cyd-fynd â gofynion cytundebol presennol.

Rhaid i gymhwystra dysgwyr gyd-fynd yn llawn â’r meini prawf a nodir ym mhrif fanyleb y rhaglen brentisiaethau a gyhoeddwyd ar wefan Medr. Ni fydd unrhyw eithriadau i hyn yn gymwys.

Rhestr o Gyrsiau Microgymwysterau Prentisiaeth

Mae’r ddogfen ganlynol yn nodi’r cyrsiau sy’n gymwys ar gyfer cyllid (gyda gwerthoedd cyllid). Mae’r rhestr o gyrsiau’n cyd-fynd â’r rhaglen Cyfrif Dysgu Personol (PLA) ac fe’i datblygwyd yn dilyn ymgynghori â’r Deiliaid Contract Prentisiaeth, cyrff diwydiant a rhanddeiliaid allweddol.

Ni fydd unrhyw gyrsiau’n cael cyllid y tu hwnt i’r cap o £1,500 y pen nac os nad ydynt wedi’u cynnwys yn y rhestr gymeradwy o gymwysterau a chyrsiau sy’n amgaeëdig yn Atodiad 1 sydd yn Atodiad A, ‘Canllaw’r Prosiect Peilot Microgymwysterau Prentisiaeth’. Ni fydd unrhyw eithriadau i’r gofyniad hwn.

Gallai cyrsiau gael eu hychwanegu at y rhestr neu gael eu tynnu oddi arni, ac mae’r broses ar gyfer gofyn am gyrsiau newydd wedi cael ei rhannu gyda’r Deiliaid Contract Prentisiaeth. Rhaid i bob cymhwyster a chwrs gael ei gymeradwyo gan Medr a rhaid bod gwerthoedd cyllid wedi cael eu cytuno cyn y darperir cyrsiau ar gyfer dysgwyr. Ni fydd unrhyw eithriadau i hyn yn gymwys. 

Cyflwyniad

1. Mae’r cyhoeddiad hwn yn rhoi gwybodaeth am gyllid gradd-brentisiaethau ar gyfer blwyddyn academaidd 2025/26, gan gynnwys y ffordd y caiff y cyfanswm cyllid o £9,415,165 ei ddyrannu i sefydliadau addysg uwch, ac mae’n nodi’r meini prawf y bydd angen i sefydliadau addysg uwch a phrentisiaethau eu bodloni er mwyn bod yn gymwys i gael cyllid. Mae llythyrau ariannu hefyd wedi cael eu hanfon ar wahân i sefydliadau sy’n cael cyllid.

2. Caiff cyllid Medr ar gyfer gradd-brentisiaethau ei roi i sefydliadau addysg uwch tuag at dalu’r costau sy’n gysylltiedig â chynnal y cyrsiau hyn. Caiff unrhyw gyllid cymorth i fyfyrwyr unigol y gall gradd-brentisiaid fod yn gymwys i’w gael ei weinyddu gan Lywodraeth Cymru drwy’r Cwmni Benthyciadau i Fyfyrwyr.

3. Anogir darparwyr i hysbysebu’r cyllid sydd ar gael i gyflogwyr, dysgwyr a rhanddeiliaid eraill er mwyn sicrhau y gall cynifer â phosibl o brentisiaid gael budd o raglen gradd-brentisiaeth gymwys a chofrestru arni.

Dull ariannu

4. Mae Medr wedi pennu blaenoriaethau ariannu strategol ar gyfer blwyddyn academaidd 2025/26 sy’n ystyried data o’r sector sy’n dangos ble y gellid gwella deilliannau a gwneud y defnydd gorau o’r gyllideb sydd ar gael.

5. Mae’r blaenoriaethau ariannu ar gyfer gradd-brentisiaethau ym mlwyddyn academaidd 2025/26 fel a ganlyn:

• prentisiaethau sy’n parhau;
• dechreuwyr newydd, yn enwedig y rhai hynny sydd rhwng 18 a 24 oed (yn unol â’r Warant i Bobl Ifanc)
• uwchsgilio cyflogeion presennol;
• prentisiaid â nodweddion gwarchodedig;
• darpariaeth Gymraeg

6. Mae’r trefniadau ariannu fel a ganlyn:

• Dyrennir cyllid yn seiliedig ar nifer disgwyliedig y prentisiaethau a fydd yn parhau a’r rhai newydd a fydd yn dechrau yn ystod 2025/26;
• Bydd y cyllid yn cwmpasu fframweithiau gradd-brentisiaeth ym meysydd adeiladu, digidol, peirianneg a gweithgynhyrchu uwch;
• Mae’r gwerth credyd wedi cael ei gyfrifo gan ddefnyddio cyfanswm o £27,000 ar gyfer cwrs â gwerth credyd nodweddiadol o 360, h.y. £75 fesul gwerth credyd. Felly, bydd prentis y disgwylir iddo astudio 120 o gredydau y flwyddyn ar gwrs tair blynedd yn denu £9,000 o gyllid y flwyddyn.

7. Ni ellir hawlio cyllid am gydnabod dysgu blaenorol a/neu gostau cysylltiedig y broses hon.

Cyllid yn ystod blwyddyn academaidd 2025/26

8. Caiff Medr ei gyllideb gan Lywodraeth Cymru fesul blwyddyn ariannol. Wedyn, caiff y gyllideb ei throsi’n ddyraniadau ar gyfer blwyddyn academaidd sy’n tybio y bydd y gyllideb yn parhau i fod ar gael y flwyddyn ariannol ganlynol. Caiff dyraniadau i ddarparwyr eu gwneud fesul blwyddyn academaidd.

9. Y gyllideb ar gyfer gradd-brentisiaethau yn ystod blwyddyn ariannol 2025-26 yw £9.411m, sy’n cynnwys cyllid o gyllidebau Llywodraeth Cymru ar gyfer yr Economi ac Addysg. Y swm sydd ar gael i’w ddyrannu i sefydliadau yn ystod blwyddyn academaidd 2025/26 yw £9.416m, sy’n adlewyrchu’r defnydd o ddull dyrannu newydd i ariannu dysgwyr sy’n parhau a dysgwyr newydd hyd at £9000 fesul prentis.

10. Mae dyraniadau sefydliadau’n ystyried y cynnydd sylweddol yn nifer y dysgwyr sy’n parhau. Cytunwyd ar y dull o ddyrannu cyllid ar gyfer dechreuwyr newydd yn ystod 2025/26 gyda darparwyr gradd-brentisiaethau ac mae’n seiliedig ar weithgarwch yn ystod blwyddyn academaidd 2024/25.

Methodoleg dyrannu

11. Mae’r fethodoleg a ddefnyddiwyd i gapio’r cyllidebau yn unol â’r cyllid sydd ar gael yn seiliedig ar nifer o gamau:

1. Mae nifer y myfyrwyr sy’n parhau ar fframweithiau yn ystod blwyddyn academaidd 2025/26 yn seiliedig ar niferoedd a gyflwynwyd gan bob sefydliad ac mae’r cyllid yn seiliedig ar y gyfradd gyllido yn unol â hyd disgwyliedig y cwrs. Daw’r cyfanswm cyllid hwn sy’n ofynnol ar y sector ar gyfer myfyrwyr sy’n parhau o gyfanswm y gyllideb sydd ar gael ar gyfer blwyddyn ariannol 2025-26.
2. Caiff cyllid blwyddyn academaidd 2025/26 ar gyfer dechreuwyr newydd ar fframweithiau gradd-brentisiaeth ei ddosbarthu ar sail y dull a gafodd y mwyaf o gefnogaeth yn ein hymgynghoriad anffurfiol.

12. Mae’r dyraniad cyllid yn seiliedig ar yr egwyddorion canlynol:

• Ariannu dysgwyr sy’n parhau yn unol â’r nifer a gyflwynwyd gan bob sefydliad;
• Dyrannu cyllid ar gyfer o leiaf bum dechreuwr newydd, yn seiliedig ar £9,000 fesul prentis, i bob sefydliad
• Dyrannu cyllid ar gyfer dechreuwyr newydd ychwanegol yn gymesur â nifer y dechreuwyr newydd yn 2024/25, yn seiliedig ar £9,000 fesul prentis.

13. Yr uchafswm y gellir ei ddyrannu er mwyn bodloni gofynion pob prentisiaeth yw £27,000. Mewn blynyddoedd blaenorol, rydym wedi dyrannu cyllideb o £9,000 y flwyddyn fesul prentis, yn seiliedig ar y dybiaeth mai tair blynedd fydd hyd rhaglen. Ar gyfer 2025/26, mae uchafswm y gyllideb a ddyrennir ar gyfer gradd-brentisiaethau newydd a’r rhai sy’n parhau yn seiliedig ar yr hyd cwrs byrraf, ond, pan fydd hyd y cwrs yn hwy, caiff y cyllid ei dalu ar sail nifer gwirioneddol y credydau a gwblheir.

14. Mae cyllideb uchaf gyfunol ar gyfer prentisiaethau newydd a’r rhai sy’n parhau ym mlwyddyn academaidd 2025/26 wedi cael ei dyrannu, fel y bydd modd rheoli’r rhaglen gradd-brentisiaethau yn hyblyg o fewn sefydliadau a rhwng fframweithiau a chymwysterau er mwyn bodloni’r galw gan gyflogwyr. Gofynnwyd i sefydliadau gadarnhau nifer y dechreuwyr newydd yn 2025/26 ar ôl cael y llythyr dyrannu. Mae hyn wedi arwain at ailddyrannu rhywfaint o gyllid i sefydliadau, a fydd yn sicrhau’r defnydd gorau posibl o’r gyllideb sydd ar gael.

Dyraniadau cyllid 2025/26

15. Cyfanswm yr arian sydd ar gael i’w ddyrannu yw £9,415,165.

Darparwr	Cyfanswm y cyllid (£)
Prifysgol De Cymru	2,283,868
Prifysgol Bangor	992,766
Prifysgol Caerdydd	256,873
Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant	2,083,361
Prifysgol Abertawe	1,211,389
Prifysgol Metropolitan Caerdydd	1,055,465
Prifysgol Wrecsam	1,416,693
Y Brifysgol Agored	114,750
Cyfanswm	9,415,165

Talu grant

16. Dylai sefydliadau addysg uwch ddisgwyl cael dau daliad ar gyfer gradd-brentisiaethau yn ystod blwyddyn academaidd 2025/26. Caiff 60% o gyfanswm dyraniad cyllid sefydliad ei dalu ym mis Hydref 2025 a chaiff y 40% sy’n weddill ei dalu ym mis Mawrth 2026. Caiff addasiadau i’r ail daliad eu cyfrifo fel yr amlinellir ym mharagraffau 21-23.

17. Os bydd newidiadau i’r gyllideb neu gyfyngiadau ar reoli arian parod (e.e. terfyn Medr ar gario ymlaen o un flwyddyn ariannol i’r llall), mae’n bosibl y bydd angen addasu proffil yn ystod y flwyddyn. Rhoddir gwybod yn ysgrifenedig ymlaen llaw os bydd hyn yn digwydd.

Gofynion gradd-brentisiaethau

18. Er mwyn bod yn gymwys i gael cyllid, rhaid i brentis fod wedi’i gofrestru ar fframwaith prentisiaeth cymeradwy a rhaid i’r ddarpariaeth gydymffurfio â’r gofynion canlynol:

• Bydd prentisiaid yn treulio 51% neu fwy o’u hamser yn gweithio yng Nghymru;
• Rhaid i gytundeb prentisiaeth fod ar waith ac wedi’i lofnodi gan y dysgwr, y cyflogwr a’r darparwr;
• Cynhelir asesiad cychwynnol gyda’r prentis er mwyn sicrhau y caiff profiad a dysgu blaenorol eu cydnabod, lle bo hynny’n briodol, ac y caiff gofynion cymorth dysgu ychwanegol eu hadnabod a’u cefnogi; gall prentisiaid feddu ar gymwysterau ar lefel gyfatebol sy’n eu galluogi i ddilyn y fframwaith ac a allai fod y tu allan i’r sector a ddewiswyd;
• Caiff prentisiaid eu cefnogi yn y gweithle ag o leiaf 20% o ddysgu i ffwrdd o’r gwaith neu chwe awr o hyfforddiant i ffwrdd o’r gwaith bob wythnos ar gyfer unigolyn cyfwerth ag amser llawn (unigolyn sy’n gweithio 30 awr neu fwy) a/neu’r hyn sy’n cyfateb i oriau dan arweiniad tybiannol ar gyfer y credydau a gaiff eu hastudio;
• Bydd prentisiaid yn ymgymryd â dysgu seiliedig ar waith yn y gwaith ac i ffwrdd o’r gwaith;
• Caiff cynnydd prentisiaid ei adolygu’n aml mewn proses a fydd yn cynnwys y sefydliad a/neu’r darparwr a ariennir gan Medr, y prentis a’r cyflogwr;
• Bydd prentisiaid yn gallu manteisio ar yr ystod lawn o wasanaethau myfyrwyr a gynigir gan y darparwr, a’i undeb myfyrwyr;
• Cyflwynir data fel y bo’n ofynnol gan Medr;
• Gall prentis ymadael â’r cymhwyster ag achrediad neu ardystiad o’r hyn a ddysgwyd. Ni fydd hyn yn gyfystyr â chwblhau prentisiaeth lawn yn llwyddiannus.

19. Bydd bodloni’r gofynion ar gyfer gradd-brentisiaethau a chyflawni’r blaenoriaethau ariannu yn rhoi sicrwydd i Medr bod cysondeb agos â’r rhaglen brentisiaethau ehangach yng Nghymru a bod y gofynion deddfwriaethol perthnasol yn cael eu bodloni. Mae Medr yn disgwyl i sefydliadau a ariennir ddogfennu tystiolaeth eu bod yn bodloni’r gofynion ac mae’n cadw’r hawl i archwilio’r wybodaeth honno.

Newid mewn amgylchiadau

20. Os bydd newid mewn amgylchiadau, mae’n bosibl na fydd prentis yn gymwys i ddilyn y brentisiaeth neu i gael cyllid gan Medr yn ystod cyfnod astudio mwyach. Mewn achos o’r fath, bydd yn rhaid i’r darparwr roi gwybod i Medr er mwyn iddo ystyried parhad y cyllid prentisiaeth.

Monitro ac adhawlio cyllid

21. Caiff y cyllid a ddyfernir ar gyfer 2025/26 ei fonitro gan ddefnyddio data recriwtio arolwg ystadegau cynnar myfyrwyr addysg uwch (HESES) 2025/26 a gesglir ar gyfer dechreuwyr newydd hyd at 1 Mawrth 2026 a dysgwyr sy’n parhau o flynyddoedd blaenorol. Caiff data HESES 2025/26 eu casglu a’u gwirio ym mis Chwefror 2026.

22. Bydd y cyllid yn seiliedig ar nifer y gwerthoedd credyd wedi’u cwblhau a gyflwynir. Gallai’r cyllid gael ei addasu tuag i lawr os bydd modiwlau heb eu cwblhau, os bydd myfyrwyr wedi tynnu’n ôl neu os bydd nifer y credydau ar gyfer y cwrs cyfan yn llai na 360 o gredydau yn sgil cydnabod dysgu blaenorol.

23. Caiff addasiadau cyllid eu cyfrifo tua diwedd y flwyddyn ariannol gan ddefnyddio data HESES, y bydd sefydliadau’n eu gwirio fel rhan o’r broses casglu data ar gyfer gradd-brentisiaethau. Gellir cael rhagor o wybodaeth gan Hannah Falvey, [email protected].

Amodau grant

24. Mae’r cyllid a ddyrennir gan Medr ar gael yn ddarostyngedig i’r amodau cyffredinol ar gyfer cyllid a delir gan Medr i Gorff Llywodraethu sefydliad. Nodir y rhain yn Nhelerau ac Amodau Cyllid Medr 2025/26.

Hyrwyddo gradd-brentisiaethau

25. Rydym yn disgwyl i ddarparwyr hyrwyddo cyfleoedd am radd-brentisiaethau i amrywiaeth o ddysgwyr, yn enwedig dysgwyr o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol mewn addysg drydyddol ac yn y gweithlu yng Nghymru yn y sectorau perthnasol.

26. Disgwylir i ddarparwyr gradd-brentisiaethau gymryd rhan yn y canlynol:

• Gweithgareddau marchnata ac ymgyrchoedd cenedlaethol Medr;
• Cystadlaethau sgiliau fel World Skills. Mae’r cystadlaethau hyn yn cynnig profiadau a heriau ychwanegol i brentisiaid a fydd yn fuddiol iddynt yn eu gyrfaoedd. Maent hefyd yn cynnig cyfleoedd i ddangos cryfder sector addysg drydyddol Cymru drwy gystadlaethau cenedlaethol a rhyngwladol. Gellir cael rhagor o wybodaeth yn WorldSkills UK.

Asesu effaith ein polisïau

27. Byddwn yn cynnal prawf sgrinio asesiadau effaith er mwyn helpu i ddiogelu rhag gwahaniaethu a hyrwyddo cydraddoldeb. Hefyd, rydym wedi ystyried effaith polisïau ar y Gymraeg a darpariaeth Gymraeg yn y sector addysg uwch yng Nghymru, a’r effeithiau posibl ar y gallu i gyflawni nodau Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 gan gynnwys ein Hamcanion Llesiant. Cysylltwch ag [email protected] i gael rhagor o wybodaeth am asesiadau effaith. Darparwyr sy’n gyfrifol am adolygu eu hasesiadau effaith eu hunain mewn perthynas â gradd-brentisiaethau.

28. Os bydd gennych unrhyw ymholiadau, cysylltwch â Simon Phelps neu Kelly Hillard yn prentisiaethau@medr.cymru.

Cyflwyniad

Mae’r datganiad ystadegol hwn yn diweddaru’r Mesurau Monitro Cydraddoldeb Hiliol a gyhoeddwyd gan un o’r sefydliadau a ragflaenodd Medr, sef Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru (CCAUC), yn 2024.

Mae’r datganiad hwn yn cynnwys gwybodaeth am gefndiroedd ethnig:

• y rhai sy’n ymgeisio am addysg uwch drwy UCAS.
• nifer y myfyrwyr gyda ddarparwyr addysg uwch yng Nghymru a’u canlyniadau gradd.
• nifer y staff mewn prifysgolion yng Nghymru a’u telerau cyflogaeth.

I gyd-fynd â’r adroddiad hwn ceir taenlen ac arni’r data llawn a ddisgrifir yn yr adroddiad hwn, ac a geir ar wefan Medr.

Cyhoeddwyd y mesurau’n wreiddiol gan CCAUC i fodloni un o’r camau yn nogfen Llywodraeth Cymru, Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol 2022. Drwy gyhoeddi’r fersiwn ddiweddaraf hon o’r mesurau rydym yn darparu gwybodaeth gyfredol a all gyfrannu at fonitro cynnydd y cynllun hwn.

Mae Medr yn defnyddio’r data i lywio ein Cynllun Cydraddoldeb Strategol ac yn rhan o’n gwaith monitro i ddibenion rheoleiddio a chyllido. Mae data a thystiolaeth yn llywio ein datblygiadau o ran polisi ac yn cyfrannu at ein hasesiad o’n cyfraniad at Gynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol Llywodraeth Cymru. Wrth i Medr ddatblygu ei brosesau rheoleiddio a chyllido, efallai y byddwn yn defnyddio’r data i lywio ein dealltwriaeth o gyfle cyfartal, lles staff a myfyrwyr, profiad dysgwyr, a pherfformiad a risg.

Mae’r mesurau hefyd yn cyfrannu at fonitro nodau Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, a hefyd at ddyletswyddau Medr yn Neddf Addysg Drydyddol ac Ymchwil (Cymru) (2022) a’r Ddeddf Cydraddoldeb (2010).

Prif bwyntiau

Ymgeiswyr a Cheisiadau

• O blith ymgeiswyr a cheisiadau UCAS sy’n hanu o’r DU i gyrsiau gradd amser llawn gyda darparwyr Addysg Uwch (AU) Cymru mae’r gyfran sydd o gefndir ethnig lleiafrifol wedi cynyddu o 2016 i 2024. Mae hyn yn wir am yr holl grwpiau cefndir ethnig a ddefnyddir yn yr adroddiad hwn (Asiaidd, Du, Cymysg ac Arall).
• Mae canran yr ymgeiswyr sy’n cael cynnig yn gyson uwch i’r rhai o gefndir ethnig Gwyn neu Gymysg na’r rhai o gefndir ethnig Asiaidd, Du neu Arall. Mae hyn yn wir am ymgeiswyr 18 oed ac ymgeiswyr o bob oed.
• Mae cyfran yr ymgeiswyr sy’n bodloni amodau eu cynnig ac sy’n dod o gefndiroedd ethnig lleiafrifol wedi cynyddu o 2016 i 2024.

Myfyrwyr

• Mae cyfran y myfyrwyr sy’n hanu o’r DU o gefndiroedd ethnig lleiafrifol a ddechreuodd gyrsiau gyda darparwyr AU yng Nghymru wedi cynyddu o 10.3% yn 2016/17 i 17.9% yn 2023/24. Ceir tuedd gyffredinol i gyfran y dechreuwyr o bob un o’r grwpiau cefndir ethnig Asiaidd, Du, Cymysg ac Arall gynyddu, gyda’r cynnydd mwyaf ymhlith y rhai o gefndir ethnig Asiaidd.
• Rhwng 2016/17 a 2023/24, mae myfyrwyr o gefndir ethnig Gwyn wedi bod yn gyson yn fwy tebygol o gael gradd anrhydedd dosbarth cyntaf na myfyrwyr o unrhyw gefndir ethnig arall.
• Mae myfyrwyr o gefndir ethnig Du wedi bod yn fwy tebygol yn gyson o gael gradd ail ddosbarth isaf neu drydydd dosbarth na myfyrwyr o gefndiroedd ethnig eraill.

Staff

• Mae cyfran y staff, academaidd ac anacademaidd, o gefndiroedd ethnig lleiafrifol wedi cynyddu o 2016/17 i 2023/24. Gwelwyd y cynnydd mwyaf ymhlith staff o gefndiroedd ethnig Asiaidd.
• Mae staff o gefndir ethnig Gwyn yn fwy tebygol o fod ar delerau cyflogaeth parhaol na staff o unrhyw gefndiroedd ethnig eraill.
• Mae staff academaidd o gefndiroedd ethnig Du yn fwy tebygol o gael eu cyflogi ar raddfa ganol neu is o gymharu â staff o gefndiroedd ethnig eraill. Mae cyfran uwch o staff academaidd o’r grwpiau Gwyn a chefndir ethnig Arall yn cael eu cyflogi ar y graddfeydd uwch o’i gymharu â’r grwpiau cefndir ethnig eraill.
• Mae’r gwahaniaethau rhwng cefndiroedd ethnig o ran cyfran y staff anacademaidd a gyflogir ar bob graddfa wedi culhau rhwng 2016/17 a 2023/24.
• Er bod nifer y llywodraethwyr yn y sector addysg uwch yn isel, mae’r gyfran sydd o gefndiroedd ethnig lleiafrifol wedi cynyddu o 3.1% yn 2016/17 i 13.6% yn 2023/24.

Cyflwyniad

Mae’r cyhoeddiad hwn yn egluro’r trefniadau a’r amseriad ar gyfer £3,000,000 o gyllid ychwanegol sydd i’w ddarparu gan Medr i sefydliadau addysg bellach (AB) ac awdurdodau lleol (ALlau) fel Cyllid Pontio Ôl-16 ym mlwyddyn academaidd 2025/26.

Dyfernir £798,000 o’r cyllid i ALlau ar gyfer ysgolion prif ffrwd â chweched dosbarth a £2,202,000 i sefydliadau AB.

Dylai sefydliadau AB ac awdurdodau lleol gadw at y ‘Nodyn Cyfarwyddyd Cyllid Pontio Ôl-16 ar gyfer Awdurdodau Lleol a Sefydliadau Addysg Bellach 2025/26’.

Symiau ac amseriad cyllid ychwanegol

Bydd £798,000 yn cael ei ddyrannu i ALlau ar gyfer ysgolion prif ffrwd â chweched dosbarth ar gyfer Cyllid Pontio Ôl-16 yn 2025/26, fel y dangosir yn y tabl isod. Dyrennir cyllid ar sail £6,000 fesul ysgol.

Awdurdod Lleol	Dyraniad (£)
Pen-y-bont ar Ogwr	54,000.00
Caerffili	48,000.00
Caerdydd	78,000.00
Sir Gaerfyrddin	48,000.00
Ceredigion	36,000.00
Conwy	42,000.00
Sir Ddinbych	36,000.00
Sir y Fflint	36,000.00
Gwynedd	42,000.00
Ynys Môn	30,000.00
Sir Fynwy	24,000.00
Castell-nedd Port Talbot	12,000.00
Casnewydd	54,000.00
Sir Benfro	24,000.00
Powys	66,000.00
Rhondda Cynon Taf	66,000.00
Abertawe	42,000.00
Bro Morgannwg	42,000.00
Torfaen	6,000.00
Wrecsam	12,000.00
Cyfanswm	798,000.00

Bydd £2,202,000 yn cael ei ddyrannu i sefydliadau AB ar gyfer Cyllid Pontio Ôl-16 yn 2025/26, fel y dangosir yn y tabl isod.

Sefydliad addysg bellach	Dyraniad (£)
Coleg Penybont	112,437.45
Coleg Caerdydd a’r Fro	265,680.26
Coleg Cambria	287,556.28
Coleg Gwent	312,212.51
Coleg Sir Gâr	148,801.31
Coleg y Cymoedd	232,971.08
Coleg Gŵyr Abertawe	202,059.60
Grŵp Llandrillo Menai	246,514.71
Grŵp Colegau Castell-nedd Port Talbot	162,533.78
Y Coleg Merthyr Tudful	76,611.91
Coleg Sir Benfro	93,671.66
Coleg Catholig Dewi Sant	60,949.45
Cyfanswm	2,202,000.00

Mae’r cyllid hwn yn ymwneud â’r cyfnod 1 Tachwedd 2025 i 31 Gorffennaf 2026. Bydd y cyllid ychwanegol hwn yn cael ei dalu’n llawn mewn un rhandaliad i SABau ac awdurdodau lleol ym mis Rhagfyr 2025.

Mae prosiect ymchwil cydweithredol, a ariannwyd gan Medr drwy Advance HE, wedi canfod bod myfyrwyr yn ei chael hi’n anodd dehongli disgrifiadau swydd ymhlyg.

Mae astudiaeth arloesol sy’n archwilio’r ffordd y bydd myfyrwyr yn dehongli iaith cyflogwyr wedi datgelu heriau sylweddol o ran cysondeb rhwng y derminoleg a ddefnyddir gan brifysgolion, cyflogwyr a graddedigion sy’n chwilio am swyddi.

Cafodd prosiect ymchwil cydweithredol Ydyn ni’n siarad yr un iaith? ei ariannu gan Medr drwy Advance HE, a chymerodd saith prifysgol yng Nghymru ran ynddo. Mae’n archwilio p’un a all myfyrwyr ddeall yr iaith a ddefnyddir yn gyffredin mewn hysbysebion ar gyfer swyddi i raddedigion ac ymateb iddi’n effeithiol ai peidio.

Drwy ddadansoddi hysbysebion swydd mewn nifer o sectorau gan ddefnyddio cymorth deallusrwydd artiffisial, creodd ymchwilwyr o Brifysgol Aberystwyth, Prifysgol Bangor, Prifysgol Caerdydd, y Brifysgol Agored, Prifysgol Abertawe, Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant a Phrifysgol Wrecsam ddwy fersiwn o hysbysebion swydd – un a oedd yn defnyddio iaith eglur a oedd yn gyson â phriodoleddau graddedigion prifysgol, ac un arall a oedd wedi’i geirio yn y ffordd ymhlyg a welir yn fwy cyffredin mewn deunyddiau recriwtio gan gyflogwyr.

Canfyddiadau allweddol

Dangosodd y gwaith ymchwil fod myfyrwyr yn ymateb yn llawer gwell i ddisgrifiadau swydd eglur na rhai ymhlyg, sy’n tynnu sylw at ddatgysylltiad allweddol sy’n effeithio ar gyflogadwyedd graddedigion a phrosesau recriwtio cyflogwyr.

Yn nodedig ddigon, canfu’r astudiaeth y gallai niwroamrywiaeth effeithio ar y ffordd y bydd myfyrwyr yn dehongli hysbysebion swydd sydd wedi’u geirio’n ymhlyg, sy’n codi cwestiynau pwysig am arferion recriwtio cynhwysol a goblygiadau posibl o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010.

Argymhellion

Mae’r adroddiad yn galw am weithredu brys i wneud y canlynol:

• gwella cymorth i fyfyrwyr er mwyn eu helpu i ddehongli iaith ymhlyg cyflogwyr a’i mapio i gymwyseddau a addysgir gan brifysgolion
• integreiddio profiad o ymwneud â diwydiant mewn cwricwla drwy brosiectau, lleoliadau a mentora wedi’u diffinio gan gyflogwyr
• cynnal adolygiad a arweinir gan ddiwydiant o iaith disgrifiadau swydd, yn enwedig mewn perthynas ag ymgeiswyr niwroamrywiol
• cyfeirio at briodoleddau graddedigion sy’n berthnasol i bynciau penodol er mwyn bod yn llai haniaethol a gwella eglurder i fyfyrwyr.

Dywedodd James Owen, Prif Weithredwr Medr:

“Mae hwn yn waith hanfodol a chraff a gafodd ei hwyluso gan Advance HE a’i wireddu drwy ymroddiad prifysgolion yng Nghymru sy’n arwain arloesedd ym maes cyflogadwyedd myfyrwyr. Rydyn ni’n gobeithio y bydd y canfyddiadau newydd hyn yn cael effaith gadarnhaol ar y ffordd y bydd graddedigion yn ymdrin â gofynion swyddi; yn rhoi gwybod i brifysgolion pa welliannau y gellid eu gwneud i’r cymorth y maent yn ei gynnig i fyfyrwyr; ac yn helpu cyflogwyr i ddenu cronfa ehangach o raddedigion.”

Dywedodd Stuart Norton, Pennaeth Rhagoriaeth Addysgol yn Advance HE:

“Mae’r gwaith ymchwil newydd hwn yn tynnu sylw at her i gyflogwyr o ran recriwtio, yn ogystal â her i raddedigion sy’n chwilio am swyddi.

“Mae’r bwlch sylweddol rhwng iaith eglur ac ymhlyg mewn disgrifiadau swydd yn golygu y gall graddedigion dawnus fod yn colli cyfleoedd am na allant ddehongli’r hyn y mae cyflogwyr yn gofyn amdano mewn gwirionedd. Nid yn unig y mae hyn yn effeithio ar yrfaoedd unigolion, ond mae hefyd yn effeithio ar effeithiolrwydd prosesau recriwtio graddedigion ym mhob sector.”

Dywedodd y Cyd-gadeiryddion, sef yr Athro Fay Short, Dirprwy Is-Ganghellor Cyswllt â chyfrifoldeb am Gyflogadwyedd ym Mhrifysgol Bangor, a Bev Herring, Pennaeth Gyrfaoedd a Chyflogadwyedd ym Mhrifysgol Aberystwyth:

“Drwy’r Gymuned Ymarfer Cyflogadwyedd, mae cydweithwyr o bob cwr o Gymru wedi dod ynghyd i rannu arbenigedd, herio tybiaethau, a chyd-greu atebion ymarferol i’r gofynion sy’n datblygu ym maes cyflogadwyedd. Mae effaith y cydweithio hwn eisoes i’w gweld yn y cysylltiadau cryfach, yr iaith gyffredin a’r dulliau cydgysylltiedig sy’n datblygu ym mhob rhan o’r sector.

“Mae’r gwaith hwn yn rhoi Cymru ar flaen y gad o ran arloesedd ym maes cyflogadwyedd, gan sicrhau bod ein holl raddedigion yn barod i ffynnu mewn byd sy’n newid yn gyflym iawn.”

Astudiaethau achos ar y ffyrdd y mae prifysgolion yng Nghymru yn gwreiddio arferion moesegol a chynaliadwy mewn cyflogadwyedd

Mae Ydyn ni’n siarad yr un iaith? yn ategu Ymgorffori cyflogadwyedd moesegol a chynaliadwy mewn addysg drydyddol: arfer gorau, sef prosiect addysg uwch arall ar lefel Cymru gyfan a gafodd ei ariannu gan Medr drwy Advance HE a’i gyhoeddi heddiw.

Mae’r 49 o astudiaethau achos o sefydliadau addysg uwch yng Nghymru yn dangos dulliau arloesol sy’n ailffurfio’r ffyrdd y caiff graddedigion eu paratoi ar gyfer y farchnad swyddi fodern ac yn datgelu’r ffyrdd y mae addysgwyr yn cysylltu cyflogadwyedd â Nodau Datblygu Cynaliadwy’r Cenhedloedd Unedig a deddfwriaeth flaengar Cymru, sef Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (2015), yn effeithiol.

Dywedodd Dr Samantha Burvill o Brifysgol Abertawe, sef un o gyd-arweinyddion y grŵp ar gyflogadwyedd moesegol a chynaliadwy:

“Mae Grwpiau Gorchwyl a Gorffen Medr wedi galluogi academyddion a chydweithwyr mewn gwasanaethau proffesiynol o sefydliadau addysg uwch ledled Cymru i gydweithio â’i gilydd.

“Maen nhw wedi dod â phobl ynghyd sy’n frwd dros wneud gwahaniaeth, wedi bod yn fodd i feithrin cyfeillgarwch ac wedi cyfrannu at brosiectau parhaus a fydd yn cael effaith ar arferion cyflogadwyedd ledled Cymru a thu hwnt – sy’n dyst gwirioneddol i bŵer cydweithio.”

Dywedodd Dr Jason Woolley o Brifysgol Wrecsam, sef cyd-arweinydd arall y grŵp ar gyflogadwyedd moesegol a chynaliadwy:

“Yn bersonol, ac fel rhan o Grŵp Gorchwyl a Gorffen, mae gweithgareddau a digwyddiadau symposia Cymuned Ymarfer Medr ac Advance HE wedi fy ysbrydoli ac wedi bod yn ddefnyddiol iawn i mi yn ymarferol.

“Mae’r digwyddiadau eu hunain wedi bod yn wych ar gyfer meincnodi syniadau a strategaethau gyda chydweithwyr o sefydliadau addysg uwch eraill yng Nghymru, a hefyd wedi cynnig cyfle unigryw i drafod heriau cyflogadwyedd mewn fforwm ehangach. Rwy’n credu bod Cymuned Medr yn helpu staff i helpu eu myfyrwyr a’u graddedigion i gael llwyddiant cynaliadwy yn eu gyrfaoedd – hir oes i’r Gymuned!”

Ymgorffori cyflogadwyedd moesegol a chynaliadwy mewn addysg drydyddol: enghreifftiau o arfer gorau (adroddiad cryno sy'n trafod canfyddiadau allweddol yr astudiaethau achos) Ymgorffori cyflogadwyedd moesegol a chynaliadwy mewn addysg drydyddol: enghreifftiau o arfer gorau (adroddiad llawn) Ydyn ni'n siarad yr un iaith? Cysoni terminoleg cyflogadwyedd rhwng prifysgolion, myfyrwyr a chyflogwyr Cymuned Ymarfer Cyflogadwyedd Addysg Uwch Cymru

Mae rhagor o ddisgyblion blwyddyn 10 a blwyddyn 11 yn mynd i gael budd o ddarpariaeth prentisiaethau iau yng Nghymru, gyda chynnydd o 50% mewn cyllid.

Mae prentisiaethau iau’n sicrhau bod dysgwyr a fyddai fel arall yn gallu wynebu risg o ymddieithrio oddi wrth addysg yn cael llwybr ystyrlon at addysg bellach, prentisiaethau a chyflogaeth. 

Trwy Medr, mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi £600k mewn prentisiaethau iau eleni, sydd wedi helpu i gynorthwyo Grŵp Llandrillo Menai a Choleg y Cymoedd i gynnig llwybrau prentisiaethau iau galwedigaethol ochr yn ochr â phum coleg arall ledled Cymru.

Fe wnaeth adolygiad gan Estyn ym mis Mai 2024 amlygu llwyddiant prentisiaethau iau o ran cefnogi dysgwyr. 

Mae Medr wedi cydweithio’n agos gyda cholegau addysg bellach i ddarparu ar gyfer ehangu prentisiaethau iau i mewn i ddau goleg yn rhagor, gan gynyddu’r ddarpariaeth a’r dewis i ddysgwyr ifainc yng Nghymru.

Mae’r rhaglen yn cynnig addysg sy’n gysylltiedig â gwaith gyda phrofiad gwaith yn gynwysedig. Mae hyn ochr yn ochr â chwrs Lefel 2 sy’n gyfwerth â phedwar neu bum TGAU, mewn ystod o lwybrau galwedigaethol, ynghyd â mathemateg a Chymraeg/Saesneg.

Wedi i Lywodraeth Cymru ofyn iddynt ehangu’r rhaglen ymhellach, gyda chyllid ychwanegol o £200k eleni, bu Medr yn cydweithio’n agos gyda Choleg y Cymoedd a Grŵp Llandrillo Menai i roi cymorth i sefydlu darpariaeth a rhaglenni ar gyfer prentisiaethau iau eleni. Yn awr byddant yn ymuno â’r pum coleg ledled Cymru sydd eisoes yn darparu prentisiaethau iau.

Yn awr bydd Coleg y Cymoedd yn cynnig dewis o dri llwybr ar wahân i ddysgwyr ar ei gampws yn y Rhondda: y cyfryngau creadigol, gwallt a harddwch, a lletygarwch ac arlwyo

Eglurodd Nathan Prygodzicz, Pennaeth Ysgol Gymunedol Glynrhedynog:

“Mae Ysgol Gymunedol Glynrhedynog wrth ei bodd i fod yn rhan o gynllun peilot ar gyfer prentisiaethau iau arloesol sy’n cynnwys ysgolion RhCT a Choleg y Cymoedd. Mae gweithio mewn partneriaeth i ehangu’r cyfleoedd y gallwn eu darparu i’n disgyblion wedi bod fel chwa o awyr iach.

“Mae ystod o lwybrau galwedigaethol newydd, cyffrous sy’n ategu ein harlwy 14-16 bresennol wedi cael eu derbyn yn ddiolchgar gan y disgyblion a dargedir a’u rhieni. Mae eisoes wedi cael effaith sylweddol ar les, ymgysylltiad a phresenoldeb disgyblion, ac rydym yn hyderus, trwy barhau i weithio mewn partneriaeth, y gallwn barhau i ddarparu’r cyfleoedd bywyd a chyflogaeth gorau i grŵp o ddisgyblion a oedd wedi ymddieithrio o fewn yr amgylchedd ysgol ‘arferol’.”

  Mae Izzy yn un o’r myfyrwyr sydd wedi cael budd o’r cynllun, ac meddai:

“Cyn y ddarpariaeth hon ro’n i’n dianc rhag gwersi ac yn peidio â chael addysg. Ro’n i’n hen law ar ddianc rhag gwersi ac ni chefais erioed fy nal.

“Yn awr mae cyrraedd ar amser o bwys i mi, mae gen i hyder, ac mae arnaf eisiau llwyddo yn fy nghyrsiau TGAU. Rwyf wedi gwneud ffrindiau hefyd – doedd gen i byth ffrindiau o’r blaen, dim ond cyd-fyfyrwyr oedd yn dianc rhag gwersi gyda mi.

“Rwyf wedi llwyddo i gael y canlyniad gorau i mi ei gael erioed mewn mathemateg, diolch i fod yma. Hwnnw oedd y tro cyntaf i mi fod yn falch o ddangos fy nghanlyniadau i’m rhieni.”

Meddai Paul Flanagan, Pennaeth Coleg Llandrillo:

“Mae’r cynllun peilot prentisiaethau iau eisoes wedi dangos yr effaith aruthrol y gall y rhaglen ei chael ar ddysgwyr a’u teuluoedd – mae’r ymgysylltiad, y presenoldeb a’r gwaith galwedigaethol o ansawdd da yr ydym yn eu gweld yn ysbrydoledig, gyda phobl ifanc eisoes yn siarad yn hyderus am eu camau nesaf a’u gyrfaoedd yn y dyfodol mewn sectorau y mae arnynt wir angen eu sgiliau.

“Ni fyddai dim o hyn wedi bod yn bosibl heb gymorth Medr, ein hysgolion lleol, a’r awdurdod lleol. Mae’n dangos yr hyn y gellir ei gyflawni pan ydym yn cydweithio gyda ffocws clir ar roi dysgwyr yn gyntaf.”

Ychwanegodd Aled Jones Griffith, Prif Weithredwr Grŵp Llandrillo Menai:

“Mae’r rhaglen prentisiaethau iau’n hollbwysig i sicrhau bod dysgwyr o bob cefndir ac o bob gallu academaidd yn cael y cyfle i ddatblygu sgiliau a fydd yn agor drysau i yrfaoedd yn y dyfodol. Mae’r rhaglen yn rhoi sylfaen gref i ddysgwyr ifainc allu camu ymlaen at astudiaethau amser llawn ac, yn y pen draw, at gyflogaeth werthfawr.

“Rydym yn falch o fod yn cyflwyno’r ddarpariaeth drawsnewidiol hon a gallwn eisoes weld yr effaith gadarnhaol tu hwnt y mae’n ei chael ar fywydau pobl ifanc.”

Ac mae’r manteision i’w gweld yn glir gan rieni hefyd, gyda Rachael yn dweud:

“Rwyf wedi gweld gwahaniaeth ynddo’n barod. Mae’n mwynhau cael ei drin fel oedolyn ifanc.

“Mae’r ardal ymlacio wedi ei helpu i reoli ei ymddygiad, yn enwedig os yw’n teimlo wedi’i orlethu. Cyflwynir y sesiynau mewn ffordd sy’n golygu bod ganddo amser i ystyried yr hyn y mae wedi’i ddysgu. Mae arno eisiau dod i’r coleg ac mae’n codi’n gynharach na fi bob dydd.

“Am y tro cyntaf, mae’n dweud wrthym am yr hyn y mae wedi bod yn ei wneud yn ystod y dydd. Mae’n bod yn wirioneddol agored gyda mi. Rwy’n teimlo bod y cwrs wedi rhoi ymdeimlad o bwrpas iddo – mae i’w weld gymaint yn fwy sionc. Gallaf uniaethu â’r newid ynddo gan bod pobl yn syml yn dysgu mewn ffyrdd gwahanol.”

Wrth groesawu’r ddarpariaeth ehangach, dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, Lynne Neagle:

“Rwy’n falch fy mod wedi cael y cyfle i ymweld â cholegau sy’n darparu’r rhaglen prentisiaethau iau ac i glywed gan y bobl ifanc am yr effaith gadarnhaol y mae’r rhaglen yn ei chael.

“Mae cydweithio’n allweddol i lwyddiant prentisiaethau iau, gydag ysgolion, colegau ac awdurdodau lleol yn cydweithio i greu cyfleoedd i bobl ifanc. Mae’n dda gen i weld y ddarpariaeth yn cael ei hehangu yn awr i ddau goleg newydd, ac fe hoffwn ddiolch i Grŵp Llandrillo Menai a Choleg y Cymoedd am eu gwaith.

“Mae’r hyfforddiant galwedigaethol y gall pobl ifanc ei wneud trwy brentisiaeth iau’n amrywiol ac yn darparu sgiliau gwych a all helpu pobl ifanc i gamu ymlaen at gwrs galwedigaethol neu brentisiaeth uwch. Yn hollbwysig, mae prentisiaethau iau’n cynorthwyo dysgwyr a allai fod wedi rhoi’r gorau i addysg neu hyfforddiant fel arall, ymgysylltu’n llawn a cheisio ehangu eu taith ddysgu ar ôl 16.”

Bydd Medr yn parhau i weithio gyda cholegau eraill ledled Cymru i archwilio ffyrdd eraill o gynyddu ac ehangu darpariaeth ar gyfer blwyddyn academaidd 2026/27.

Crynodeb

1. Mae’r cyhoeddiad hwn yn cynnwys trefniadau ar gyfer Arolwg Cenedlaethol o Fyfyrwyr 2026 (Tabl 1), a’r camau gweithredu y bydd angen i ddarparwyr eu cymryd (Tabl 2). Mae’r allrwyd yr Arolwg yn cynnwys manylion llawn am gyflwyno data.

Tabl 1: Amserlen yr Arolwg

Date	Cam gweithredu
22 Hydref 2025	Ipsos i roi canllaw ar baratoi ar gyfer Arolwg 2026 a chanllaw arferion da i ddarparwyr
07 Ionawr 2026	Bydd yr Arolwg yn lansio
08 Ionawr 2026	Gwaith maes yr Arolwg yn dechrau
30 Ebrill 2026	Gwaith maes yr Arolwg yn dod i ben
08 Gorffennaf 2026	Dyddiad dros dro ar gyfer cyhoeddi’r canlyniadau

Tabl 2: Crynodeb o’r camau gweithredu y bydd angen i ddarparwyr eu cymryd

Date	Cam gweithredu
28 Tachwedd 2025	Adolygu a diweddaru manylion cyswllt ar gyfer yr Arolwg
28 Tachwedd 2025	Llenwi ffurflen ‘fy opsiynau ar gyfer yr Arolwg’
28 Tachwedd 2025	Cyflwyno templedi enghreifftiol ar gyfer Arolwg 2026 ynghyd â manylion cyswllt myfyrwyr cymwys

Arolwg Cenedlaethol o Fyfyrwyr 2026

2. Mae’r cyhoeddiad hwn yn nodi’r trefniadau ar gyfer Arolwg Cenedlaethol o Fyfyrwyr (yr Arolwg) 2026 a’r camau gweithredu y bydd angen i’r darparwyr sy’n cymryd rhan eu cymryd. Mae’r cyhoeddiad llawn a’r dogfennau cynorthwyol ar gael trwy allrwyd yr Arolwg.

3. Cynhelir yr Arolwg ledled y DU gyfan er mwyn i fyfyrwyr addysg uwch sydd yn eu blwyddyn olaf roi adborth ar eu cyrsiau. Caiff yr Arolwg ei reoli gan y Swyddfa Fyfyrwyr ar ran pedwar corff cyllido a rheoleiddio’r DU.

4. Mae’r Arolwg hefyd yn rhoi gwybodaeth i ddarpar fyfyrwyr er mwyn eu helpu i ddod o hyd i’r cwrs cywir, ac yn rhoi data i brifysgolion a cholegau er mwyn eu helpu i wella profiad myfyrwyr.

5. Caiff yr Arolwg ei gynnal ar ran cyrff cyllido a rheoleiddio’r DU gan:

• Ipsos, a fydd yn gweinyddu’r Arolwg
• CACI Limited, a fydd yn cynnal y porth lledaenu data ar gyfer darparwyr

6. Mae’r Arolwg yn elfen allweddol o’r dirwedd sicrhau ansawdd a rheoleiddio ehangach yng Nghymru. Rhaid i ddarparwyr addysg uwch a reoleiddir neu a ariennir gan Medr gymryd rhan yn yr Arolwg. Mae hyn er mwyn sicrhau y caiff poblogaethau myfyrwyr amrywiol eu cynrychioli, a bod darparwyr yn ystyried eu dyletswydd Dyddodiad Cydraddoldeb Sector Cyhoeddus (PSED) i hyrwyddo cyfleoedd cyfartal, dileu gwahaniaethu anghyfreithlon, meithrin perthnasoedd da a hyrwyddo cydraddoldeb.

Arolwg 2026

7. Bydd holiadur Arolwg 2026 yr un peth â holiadur Arolwg 2025. Caiff yr Arolwg ei gynnal ledled Cymru, Lloegr, Gogledd Iwerddon a’r Alban. Bydd y cwestiwn ar ryddid mynegiant yn cael ei ofyn i fyfyrwyr sy’n astudio yn Lloegr yn unig a bydd y cwestiwn ar foddhad cyffredinol yn cael ei ofyn i fyfyrwyr yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon yn unig. Wnaeth cynghorau ariannu a rheoleiddio’r DU gymryd rhan mewn peilot gwaith maes byrrach yr Arolwg 2025 wrth ochor a’r amserlen gwaith maes safonol i brofi dull i leihau’r risg o unrhyw ostyngiad yn gyfraddau ymateb yr Arolwg. Mae OfS yn ystyried canfyddiadau’r peilot a sut i ymdrin â chyfnod gwaith arolwg byrrach yn y dyfodol. Disgwyli’r i’r cyfnod arolwg byrrach ddechrau yn ystod blwyddyn academaidd 2027-28 i bob darparwr, i gyd-fynd a dyddiad llofnodi hwyr i ddychweliad myfyrwyr. Fodd bynnag, ar gyfer yr Arolwg 2026 rydym yn parhau gyda’r amserlen gwaith maes arferol.

8. Cynhaliodd yr OfS arolwg ymddygiad rhywiol amhriodol, yn Lloegr yn unig gan ddefnyddio llwyfan yr Arolwg 2025. Cyhoeddwyd dadansoddiad o ganlyniadau’r arolwg a data ar lefel sector ym mis Medi 2025.  

9. Mae’r rhestr lawn o gwestiynau Arolwg 2026 a’r graddfeydd ymateb i’w gweld ar wefan y Swyddfa Fyfyrwyr.

10. Bydd Ipsos yn gweinyddu’r Arolwg ar ran y Swyddfa Fyfyrwyr a Medr. Bydd yn gyfrifol am gysylltu â myfyrwyr, cyfrannu at hyrwyddo’r Arolwg a rhoi data wedi’u glanhau i’r Swyddfa Fyfyrwyr a chyrff cyllido.

11. Fel rhan o’i rôl, bydd Ipsos yn cysylltu’n uniongyrchol â darparwyr ynglŷn â gweinyddu’r Arolwg, ac yn helpu i gynnal yr Arolwg drwy wneud y canlynol:

• cynnig arweiniad ar fanylion penodol rhaglen yr Arolwg, megis yr wythnos pan fydd yn dechrau, dethol cwestiynau dewisol a chwestiynau i ddarparwyr penodol
• ar gyfer darparwyr sy’n hyrwyddo’r Arolwg:
  • darparu deunyddiau marchnata â brand yr Arolwg arnynt a rhoi cyngor i ddarparwyr ar lunio eu deunyddiau eu hunain.
  • hwyluso cynlluniau cymhelliant darparwyr er mwyn annog myfyrwyr i gymryd rhan yn yr arolwg.

12. Ceir rhagor o wybodaeth am farchnata a hyrwyddo’r Arolwg yn y canllaw arferion da gan Ipsos.

13. Caiff darparwyr eu gwahodd i ddewis un wythnos allan o bump pan all Ipsos lansio’r Arolwg ar gyfer eu myfyrwyr. Ni fydd Ipsos yn cyfathrebu â myfyrwyr y tu allan i’r amseroedd y cytunir arnynt gyda darparwyr unigol.

Hyrwyddo’r Arolwg a monitro’r ymatebion

14. Mae’n ofynnol i ddarparwyr yng Nghymru hyrwyddo’r Arolwg i fyfyrwyr. Rydym yn disgwyl i ddarparwyr sy’n hyrwyddo’r Arolwg sicrhau eu bod yn osgoi unrhyw ddylanwad amhriodol ac yn glynu wrth y canllawiau ar farchnata a hyrwyddo’r Arolwg.

15. Yn ystod gwaith maes yr Arolwg, caiff yr ymatebion eu monitro, a gwneir gwaith dilynol wedi’i dargedu er mwyn sicrhau y caiff trothwyon cyhoeddi eu cyrraedd. Ddechrau mis Mawrth, yn ogystal â’r gwaith dilynol wedi’i dargedu, caiff pob darparwr sydd mewn perygl o beidio â chyrraedd y trothwy cyhoeddi ei ychwanegu at y cyfnod hybu, a fydd yn arwain at anfon negeseuon atgoffa drwy e-bost a neges SMS ychwanegol at fyfyrwyr nad ydynt wedi ymateb. Bydd y cyfnod hybu’n dechrau’n awtomatig os bydd cyfradd ymateb darparwr yn is na 43 y cant erbyn canol mis Mawrth, a bydd yn parhau i rai tan ganol mis Ebrill. Mae’r amserlen ar gyfer y gwaith maes wedi’i nodi yng nghanllaw paratoi Ipsos i ddarparwyr, sydd ar gael ar allrwyd Ipsos ar gyfer yr Arolwg.

Costau’r arolwg

16. Bydd Medr yn talu costau’r Arolwg ar gyfer darparwyr cymwys yng Nghymru.

Amserlen yr Arolwg

17. Caiff yr Arolwg ei gynnal fel y nodir yn Nhabl 3.  

Tabl 3: Amserlen yr Arolwg

Dyddiad	Action
22 Hydref 2025	Ipsos i roi canllaw ar baratoi ar gyfer Arolwg 2026 a chanllaw arferion da i ddarparwyr
07 Ionawr 2026	Bydd yr Arolwg yn lansio
08 Ionawr 2026	Gwaith maes yr Arolwg yn dechrau
30 Ebrill 2026	Gwaith maes yr Arolwg yn dod i ben
08 Gorffennaf 2026	Dyddiad dros dro ar gyfer cyhoeddi’r canlyniadau

18. Caiff y canlyniadau eu cyhoeddi ar wefan y Swyddfa Fyfyrwyr ar 08 Gorffennaf 2026 am 0930. Caiff canlyniadau manwl eu rhannu â darparwyr unigol drwy borth lledaenu data’r Arolwg a gynhelir gan CACI Limited ar 08 Gorffennaf 2026 am 0930. Bydd y ffordd y caiff canlyniadau Arolwg 2026 eu cyhoeddi a’u lledaenu yn dibynnu ar gytundeb terfynol gan gyrff cyllido a rheoleiddio’r DU yn dilyn yr adolygiad o ansawdd y data.

19. Caiff canlyniadau’r Arolwg ar lefel cyrsiau eu cyhoeddi ar wefan Discover Uni.

Camau gweithredu i ddarparwyr ar gyfer Arolwg 2026

20. Gofynnir i bob darparwr sy’n cymryd rhan gymryd y camau gweithredu a amlinellir yn Nhabl 4.

Tabl 4: Camau gweithredu y bydd angen i ddarparwyr eu cymryd

Date	Action
28 Tachwedd 2025	Yr holl ddarparwyr cymwys i adolygu a diweddaru manylion cyswllt ar gyfer y prif bwyntiau cyswllt a’r pwyntiau cyswllt eilaidd enwebedig ar gyfer cysylltu ynglŷn â’r Arolwg. Dylid darparu’r wybodaeth gan ddefnyddio’r ffurflen ‘Fy manylion’ ar allrwyd Ipsos ar gyfer yr Arolwg.
28 Tachwedd 2025	Yr holl ddarparwyr cymwys i lenwi’r ffurflen ‘fy opsiynau ar gyfer yr Arolwg’ sy’n gofyn i ddarparwyr gadarnhau’r canlynol; * ym mha wythnos yr hoffent i’r Arolwg gael ei lansio * setiau cwestiynau dewisol * p’un a fyddant yn cymryd rhan mewn unrhyw gystadlaethau am wobrau
28 Tachwedd 2025	Yr holl ddarparwyr cymwys i gyflwyno eu templedi enghreifftiol ar gyfer Arolwg 2026 ynghyd â manylion cyswllt myfyrwyr cymwys Rhestr yw hon o’r holl fyfyrwyr sy’n gymwys ar gyfer Arolwg 2026, yn seiliedig ar ddata myfyrwyr 2024-25. Dylid darparu’r manylion drwy’r adran ‘Lanlwytho data enghreifftiol’ ar allrwyd Ipsos ar gyfer yr Arolwg. Yn achos unrhyw gynigion i ychwanegu myfyrwyr at y rhestr darged neu ddileu enwau ohoni, dylid dilyn y broses a amlinellir gan Ipsos.

21. Gofynnir i’r holl ddarparwyr sy’n cymryd rhan gwblhau’r camau gweithredu uchod erbyn 28 Tachwedd 2025. Mae cyfarwyddiadau ar sut i ddarparu’r wybodaeth hon wedi’u cynnwys yn y canllaw ar baratoi ar gyfer Arolwg 2026, y bydd Ipsos yn ei roi i bwyntiau cyswllt darparwyr ac sydd hefyd ar gael ar allrwyd Ipsos ar gyfer yr Arolwg. Mae’r canllawiau’n cynnwys gwybodaeth am weinyddu’r Arolwg, cyfrifoldebau allweddol a dyddiadau.

22. Ceir canllawiau manwl ar Arolwg 2026 a’r camau gweithredu y gofynnir i’r holl ddarparwyr yng Nghymru eu cymryd wrth ddychwelyd data myfyrwyr i HESA ar allrwyd Arolwg Ipsos.

Cymorth pellach a phwyntiau cyswllt

Tabl 5: Pwyntiau cyswllt ar gyfer yr Arolwg

Sefydliad	Cyfeiriad e-bost	Pwynt cyswllt cyntaf ar gyfer ymholiadau ynghylch
Ipsos	[email protected]	Cynnal yr Arolwg, gan gynnwys: * Paratoi ar gyfer yr Arolwg a’i hyrwyddo * Rhestrau targed myfyrwyr * Cwestiynau dewisol * Cynlluniau cymhelliant
CACI Limited	Gellir cysylltu â thim cymorth yr Arolwg trwy’r ffurflen Cysylltu â Chymorth ar borth data’r Arolwg	Canlyniadau manwl darparwyr ar borth lledaenu data’r Arolwg
Y Swyddfa Fyfyrwyr	[email protected] [email protected]	Meysydd megis: * Polisi a datblygu’r Arolwg * Defnyddio’r canlyniadau yn y dyfodol * Honiadau o ddylanwad amhriodol
Medr	[email protected]	Unrhyw ymholiadau eraill ynglŷn â’r ffordd y caiff yr Arolwg ei gynnal yng Nghymru